Een ketting die binnen het uur verdwijnt: dat is het idee achter ooOoooOoooOh la l’ice, een ontwerp van kunstenares en juwelier Laila El Mehelmy en architect Ariel André, oprichter van het Parijse studio GOLEM. Zeven ijsblokjes worden op een ketting van massief zilveren kralen geregen. Een op maat gemaakte silicone mal laat de drager toe de ketting zelf te bevriezen. Eens uit de mal wordt het een ietwat onpraktisch maar bijzonder effectief stuk draagbaar theater.
Zonder ijs blijft de zilveren streng draagbaar als een conventionele ketting of als choker. De oorsprong van het idee is minder conventioneel. Het ontstond tijdens een feest van 24 uur in Club der Visionaere in Berlijn, tijdens een van de hete Duitse zomers. Toen de temperatuur steeg, begonnen feestgangers ijs uit de vriezers te halen en blokjes over elkaars lichaam te wrijven om af te koelen. Voor El Mehelmy en André zweefde dat tafereel tussen genot en apocalyps: dansende, zwetende lichamen die bevroren water consumeerden om comfortabel te blijven. De volgende dag werd dat zweterige overlevingsmiddel het startpunt van een gesprek over schaarste en waarde. Zoals de ontwerpers het formuleren: «water verandert van een over het hoofd gezien handelsgoed in een van de meest begeerde luxegoederen».
Die interactie met de drager sluit aan bij de praktijk van El Mehelmy. Oorspronkelijk opgeleid als industrieel ontwerper, verschoof de Saudische kunstenares haar aandacht naar sieraden precies omwille van de tactiele relatie met het lichaam. Hier is die transformatie letterlijk: huid verwarmt de zeven bevroren blokken, water loopt over de borst en de ketting bewerkt zichzelf in het openbaar. Het ijs van GOLEM verdwijnt in ongeveer 30 minuten tegen blote huid, of ongeveer een uur wanneer het over kleding wordt gedragen. De ontwerpers noemen het stuk een «tijdstuk», hoewel er geen wijzerplaat is en stiptheid wellicht te veel gevraagd is. Tijd wordt zichtbaar door verlies. Elke druppel registreert de warmte van het lichaam, terwijl de drager onbedoeld het verdwijnen van het object opvoert voor iedereen in de buurt. «De choreografie van een dansend lichaam dat het draagt terwijl de kostbare vaste waterstenen wegsmelten, maakt het een evenement», zeggen de ontwerpers.
Eens het ijs verdwenen is, duiden grotere kralen op de zilveren ketting de lege posities aan waar de bevroren «stenen» eerder zaten — sporen van iets afwezig tot de ketting terug in de mal gaat en opnieuw wordt bevroren. De ketting leent de visuele codes van conventionele luxe, maar laat ze zich slecht gedragen. De ijsblokjes worden «solid water gems», die permanente stenen vervangen door een van de meest gewone en steeds meer betwiste grondstoffen. Het project plaatst water tegenover de cultureel geconstrueerde begeerlijkheid van diamanten en stelt de vraag wat kostbaarheid kan betekenen wanneer overvloed niet langer vanzelfsprekend is. In hun lezing is permanentie bijna het probleem: in plaats van voor altijd te beloven, zweten, krimpen en verdwijnen deze edelstenen. De waarde ligt niet in het weerstaan van verandering, maar in het dwingen van de drager om die te zien gebeuren.
Daarmee is de ketting minder een statisch accessoire dan een klein spektakel met publiek, zelfs als dat publiek enkel bestaat uit wie toevallig in de buurt staat. De drager activeert het, warmte voltooit het, en verdwijning wordt deel van de ontwerptaal. Het proces vouwt het menselijk lichaam in de natuurlijke watercyclus: vast wordt vloeibaar, loopt over de huid en verdampt uiteindelijk, klaar om — althans conceptueel — opnieuw te beginnen. El Mehelmy en André beschrijven het stuk als een materialisatie van de vergankelijkheid van water en voegen toe dat «de schoonheid voortkomt uit de temporaliteit». Misschien is dat de netste inversie van luxe: de ketting is het meest zichzelf op het moment dat ze ophoudt te bestaan.
2
